SCAMPER TEKNİĞİ

SCAMPER tek bir nesneye yöneltilen düşünme yöntemi serisidir. Bunun için tek bir nesne seçilir ve beyin fırtınası yoluyla bu nesne değiştirilip geliştirilir. Bunun dışında öykü, masal ya da şiirlerde kullanılabilir. Bunu yapmak için çocuğa sorular sorulur.
Sorular çocuğun daha önce alışık olmadığı bir şekilde onun düşünmesini sağlar. Bu sorular bir anlamda farklı düşünme becerilerini kazandırmaya yönelik itici bir güçtür. Çocukların düşüncelerini geliştirip onların keşif yapmasını cesaretlendirir. Bu sorular çocukların yaratıcılıklarını ve kendi görüşlerini geliştirmeleri için gereksinimlerine uygun pratik yapma olanağı yaratır. Ayrıca esnek düşünmeyi ve kalıpları yıkmayı öğretir. SCAMPER bir nesne üzerinde uygulanarak ayrıntılı bir şekilde açıklanmasını aşağıda okuyabilirsiniz.

  • Yer değiştirme (Substitude)
  • Bu aşamada nesneyi başka bir şeyin yerine koyma çalışması yapılır. Örneğin, bir elbise askısının yerine başka ne kullanılabilir? Ağaç dalı, ip, anten, tahta parçası vb.
    Bunun dışında bu aşamada çocuğun daha çok düşünüp fikir üretebilmesi için farklı sorular da sorulabilir.
    – Onun bir bölümünü başka bir şeyle değiştirebilir misin?
    – Farklı bir güç kaynağı kullanabilir misin?
    – ……….. yerine başka ne kullanabiliriz?
    – ……….. başka hangi yollardan yapılabilir?
    – Çocuklar sizin yerinize yapsa ne yaparlardı?
    – Bir uzaylı yapsa nasıl yapardı?
    – Başka hangi materyallerden yapılmış olabilir?
    – Çok eski yıllarda onun yerine ne kullanılmıştı?
  • Birleştirme (Combine)
  • Bu aşamada farklı düşünceler ve öğeler bir araya getirilir ve birleştirilir. Örneğin; bir elbise askısı ile neyi birleştirirsek daha gelişmiş bir elbise askısı elde ederiz? Elbise askısını kirlilik ölçer bir elektronik aletle birleştirdiğimizi düşünelim. Böyle bir askı bize asılan elbiselerin temiz ya da kirli olup olmadığını bize gösterebilir. Bilgisayar ile birleştirilip dolaptaki giysilerin dokümanını bize verebilir.
    Bu aşamada sorulabilecek sorular şunlardır:
    – Hangi bölümler birlikte çalışabilir?
    – ……………´´nın başlangıç ve sonunu değiştirebilir misiniz?
    – …………… konusunda başka kimlerden yardım alabiliriz?
    – …………… materyalleri birleştirebilir misiniz?
  • Uyarlama (Adapt)
  • Bu aşamada kişinin, nesnenin bir amaca ya da duruma uyum sağlaması için üzerinde düzeltme yapılır. Var olan nesneler ya da olaylar üzerinde ilişkisiz olan konular ile fikir ve ürünler birleştirilerek yeni düşünceler ortaya çıkartılır.
    Örneğin; bir elbise askısını daha başka özel bir duruma nasıl sokabiliriz? Bunun için nasıl bir düzenleme yapmak gerekir? Elbise askısında güzel bir koku veren bir bölüm olabilir ve elbiselerdeki kötü kokuları yok eder. Elbise askısı suyu emen bir materyalden yapılmış olabilir. Bu durum da asılan elbiselerin daha çabuk kurumasını sağlar.
    Bu aşamada sorulabilecek sorular şunlardır:
    – …………….´´yı tek bir ürün yerine iki ürün haline nasıl getirebilirsiniz?
    – Çöpe neler attınız? Onlardan nasıl yararlanabilirsiniz?
    – ……………..´´nın etkiliğini iki katına çıkarmak için nelere gereksiniminiz vardır?
    – Bu konuda kimlerden öneri alabiliriz?
    – Çok eski yıllarda ………….. ile ilgili neler yapılıyordu?
    – …………..´´yı gelecekte (siz büyüdüğünüzde) nasıl değiştirebilirsiniz?
  • Değiştirme, Küçültme, Büyütme (Modify, Minify, Magnify)
  • Bu aşamada nesnenin orijinal örneğini alıp formunu değiştirmek için genişletme, şeklini ya da niteliğini büyültme, küçültme, hafifleştirme, yavaşlatma gibi düzenlemeler yapılır.
    Örneğin; elbise askısının görüntüsünde, şeklinde ya da renginde nasıl bir değişiklik yapılabilir? Elbise askısı daha ağır, hafif, hızlı güçlü, kısa ya da küçük nasıl yapılabilir? Elbise askıları daha geniş ve güçlü yapılırsa ağır battaniyeleri ya da yatak örtülerini taşıyabilir. Farklı renklerde elbise askısı üretilirse giysiler mevsime göre ya da türlerine göre düzenlenebilir. Esnek bir materyalden yapılırsa elbisenin şeklini alabilir.
    Bu aşamada sorulabilecek sorular şunlardır:
    – ……………´´nın kullanımını nasıl eğlenceli bir hale getirebiliriz?
    – ……………´´nın eğer içi görülebilseydi ne olurdu?
    – ………….. daha ağır olsa nasıl olurdu?
    – ………….. daha hafif olsa nasıl olurdu?
    – …………… hiçbir yere hareket etmeseydi ne olurdu?
    – ……………´´nın rengini değiştirirseniz nasıl olurdu?
    – Çok küçük olsa ……………´´ya farklı olarak ne yapardınız?
    – ……………. eğer konuşabilseydi ne söylerdi?
    – Uzayda olsaydınız nasıl yapardınız?
  • Başka Amaçlarla Kullanma (Put to other uses)
  • Bu aşamada çocuktan elindeki nesneyi her zaman kullandığı amacından farklı amaçlar için kullanması istenir. Örneğin; elbise askısını başka ne amaçla kullanabiliriz? Elbise askısı tekrar şekillendirilip çelenk için bir çerçeve olabilir. Anten yapılıp radyoya bağlanabilir. Şekli değiştirilerek bir sekreterin yazacağı metni daha iyi okuyabilmesi için kâğıtlarını tutma görevi yapabilir.
    Bu aşamada sorulabilecek sorular şunlardır:
    – Elinizdeki …………..´´nın yarı bölümünü başka bir şey için kullanabilir misiniz?
    – …………….´´yı başka kimler kullanır?
    – …………….´´nın reklamını nasıl yapabiliriz?
    – ………….. ile evde ya da okulda başka neler yapabiliriz? Onu başka hangi amaçlar için nasıl kullanabiliriz?
    – ……………..´´yı yenebilir hale getirmek için ne yapabiliriz?
    – …………….´´başka bir yerde kullanabilmek için nasıl değişiklikler yapabiliriz?
  • Bu aşamada çocuktan nesnenin bir özelliğinin tümünü ya da bir bölümünü atması ya da kaldırması istenir. Örneğin; elbise askısından neleri çıkarabiliriz? Elbisenin asıldığı bölüm, naylon giysilerin kaymaması için kauçuk bir bölümle değiştirilebilir.
    Bu aşamada sorulabilecek sorular şunlardır:
    – ……………´´da hangi parçaları kesip atabilirsiniz?
    – ……………´´nın esas kısmı dışında her şeyi çıkarsanız ne olurdu?
    – Yarın okuldan ayrılmak zorunda kalsanız ne yapardınız?
    – …………..´´dan rasgele bir bölümünü çıkarırsanız ne olurdu?
    – …………..´´ya olan ihtiyacımız azalsaydı ne olurdu?
    ……………´´dan kesip atamayacağınız en önemli parça hangisidir? Neden?
  • Yok Etme, Çıkarma (Eliminate)
  • Tersine Çevirme ya da Yeniden Düzenleme (Reverse, Rearrange)

Olay ya da olguların var olan durumu yeniden düzenlenerek sonuçları tartışılır. Çocuktan nesnenin sahip olduğu şekilden farklı bir plan ya da şema düşünmesi istenir. Örneğin; elbise askıları başka nasıl tasarlanabilir? Altına diğer askıların asılabileceği bir kanca eklenerek giysi merdiveni oluşturulabilir. Askının alt tarafı şapka ve havluların asılabileceği şekilde düzenlenebilir. Dar dolaplarda kullanmak için askı yarıdan kıvrılabilecek şekilde tasarlanabilir.
Bu aşamada sorulabilecek sorular şunlardır:
– …………..nın hangi parçalarını değiş tokuş yapabilirsiniz?
– İlk parçayı sona koysanız ne olur?
– Son parçayı başa koysanız ne olur?
– Üst üste ya da alt alta yapmaya çalışsanız ne olurdu?
– ……………. olsaydı onu nasıl yapardı?
– …………….. da insanlar ya da hayvanlar rollerinin tersini yapsaydı neler olurdu?     

 

                           İŞTE BİZİMKİLERİN SORU VE CEVAPLARI

                

 

 

 

  • Zaman zaman farklı sorularla devam edeceğiz,hem ben hem çocuklar çok eğlendik 🙂
  •  

     

    SCAMPER Uygulamalarına İlişkin Öneriler;

    * SCAMPER çalışmaları benzer sorular kullanarak öykü, masal ya da şiirler üzerinde de çok rahatlıkla kullanılabilir.
    * SCAMPER yöntemi işbirlikli öğrenme gibi diğer etkin öğrenme yöntemleri ile ya da istenirse bireysel çalışma ile birlikte sınıfta çok rahat uygulanabilir.
    * SCAMPER çalışmalarında ürün geliştirme çalışması bittikten sonra istenirse öğrencilerin hayal ettikleri ürünleri ya da ürün üzerindeki değişiklikleri resimlendirmeleri istenebilir.
    * Bu yöntemi uygularken özellikle SCAMPER´´ın amacının yeni ürünler keşfetmek değil öğrencilerin yaratıcılıklarını geliştirmek olduğu unutulmamalıdır. Uygulama aşamasında öğrencinin çalışma sürecine katılımı daha çok önemsenmeli, üründen çok çalışma sürecine vurgu yapılmalıdır.
    * SCAMPER uygulamaları sırasında çocukların buldukları çözümler ya da öneriler öğretmen tarafından not edilmeli ve uygun yerlerde sergilenmelidir.
    * Farklı zamanlarda değişik nesneler ya da öyküler üzerinde çocuklara SCAMPER uygulanmalı ve çocukların yaratıcılıklarındaki gelişmeler gözlemlenip notlar alınmalıdır.
    * Uygulamalar sırasında çalışılacak nesnenin kullanımı ve tanıtımı ile ilgili ön çalışmalar yapıp çocuğun nesneyi iyice tanımasına olanak sağlanmalıdır.
    * Çocukların SCAMPER sorularının hangilerinde zorlandığı belirlenip diğer çalışmalarda gerekirse bu sorular kullanılmamalıdır ya da basitleştirip değiştirilmelidir.
    * Uygulamalar sırasında sorular çocukların anlayabileceği şekilde basitleştirilmiş olarak sorulmalıdır. * Uygulamalar sırasında çocukların bulduğu işe yaramayan, basit ve ilgisiz gibi görünen önerileri bile değerlendirip çocuklara olumlu dönütler verilmelidir.
    * Uygulamalar sırasında beyin fırtınası ilkeleri yerine getirilmelidir. (Çocukların söyledikleri her fikri değerlendirme, uygulamalar sırasında istekli, heyecanlı ve şevkli olma, çocukların farklı düşünmeleri için cesaretlendirici olma gibi)
    * Daha sonraki aşamalarda çocuklardan da verilen nesne ya da öykülerle ilgili kendilerinden de yeni sorular bulmaları istenmelidir.
    Başlangıçta öğrenciye bilinçli olarak yaptırdığımız bu çalışmalar daha sonra çocuğun bir parçası olacaktır. Çocuk bir süre sonra sürekli olarak çok boyutlu düşünmeye ve konu ne olursa olsun yaratıcı çözümler üretmeye başlayacaktır. Çünkü farklı düşünme, varolan düşünce modellerini kırarak yenilerinin oluşmasını sağlar. Alışılmadık farklı sorular her zaman çocuklar için ilgi çekicidir. Çocuğa yaratıcılıkla ilgili ne kadar çok çalışma yaptırılırsa çocuğun yaratıcılığı ve farklı düşünme becerisi de o oranda gelişecektir. Unutmamak gerekir ki, izin verilirse ve uygun ortam yaratılırsa her çocuğun yaratıcılığı gelişir.

  • (Farklı Düşünme Teknikleri Doç.Dr.Vesile Yıldız Demirtaş)

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.